Jak zrobić zabawki dla papug? Proste pomysły i materiały

Jak zrobić zabawki dla papug, które nie tylko rozweselą Twojego ptaka, ale również zapewnią mu zdrową stymulację umysłową i fizyczną? Zabawki te odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu nudzie, a także w redukcji destrukcyjnych zachowań u papug. W tym artykule znajdziesz proste i bezpieczne pomysły na wykonanie zabawek z naturalnych materiałów, które dostosujesz do indywidualnych potrzeb swojego pupila. Odkryj, jak łatwo i tanio możesz zadbać o jego radość i zdrowie!

Jak zrobić zabawki dla papug? Proste pomysły i materiały

Dlaczego warto robić zabawki dla papug?

Zabawki dla papug pełnią kluczową rolę w ich życiu — zapewniają jednocześnie stymulację umysłową i ruch, co zmniejsza nudę i obniża poziom stresu. Dzięki regularnym zabawom ptaki rzadziej wykazują destrukcyjne zachowania, a ich ogólna kondycja ulega poprawie.

  • Stymulacja umysłowa: różnorodne zabawki pobudzają intelekt papug. Proste zagadki, ukryte smakołyki czy elementy do manipulacji rozwijają zdolności poznawcze i zachęcają do myślenia.
  • Aktywność fizyczna: huśtawki, drabinki czy przedmioty do dziobania zwiększają ruch, wzmacniają mięśnie i przeciwdziałają apatii. Ruch to dla ptaka równie ważna potrzeba jak zabawa.
  • Redukcja problemów behawioralnych: regularne interakcje z zabawkami zmniejszają częstość skubania piór, gryzienia krat czy nadmiernego krzyku. Zajęty ptak to spokojniejszy ptak.
  • Nauka sztuczek i więź z opiekunem: zabawki wykonane samodzielnie świetnie nadają się do treningu. Wspólne tworzenie i używanie takich przedmiotów wzmacnia relację między papugą a właścicielem i ułatwia naukę komend.
  • Ekonomia i dopasowanie: tanie zabawki z recyklingu lub DIY pozwalają dopasować rozrywkę do preferencji konkretnego ptaka, nie obciążając przy tym budżetu. To praktyczne i często bardziej atrakcyjne rozwiązanie niż gotowe akcesoria.
  • Różnorodność i rotacja: warto wymieniać zabawki co 7–14 dni, by utrzymać zainteresowanie. Rotacja zapobiega znudzeniu, a przy okazji pomaga dbać o higienę i bezpieczeństwo zwierzęcia.
  • Skalowanie przestrzeni: łączenie elementów w większe placówki zabaw sprawdza się w wolierach i większych klatkach — poszerza możliwości aktywności i zachęca do eksploracji.
  • Własnoręcznie wykonana zabawka: daje jeszcze kilka korzyści: lepiej odpowiada upodobaniom ptaka, uczy rozwiązywania problemów i jest tańsza.

Połączenie zabawy z nauką prowadzi do dłuższej aktywności i lepszego samopoczucia papugi.

Co Jedzą Papugi Faliste?
Co jedzą papugi faliste? Przewodnik po diecie i zdrowym żywieniu
Jakie podłoże dla papugi falistej? Bezpieczne i komfortowe rozwiązania

Jakie materiały są bezpieczne dla papug?

Jakie materiały są bezpieczne dla papug?

Stosuj jedynie nietoksyczne, naturalne materiały, żeby zabawki były bezpieczne dla ptaków. Dobrymi surowcami są:

  • niezadrukowany karton i rolki po papierze toaletowym — łatwe do dziobania i rozdzierania (pamiętaj o usunięciu ostrych krawędzi),
  • szary papier pakowy bez powłok i barwników, świetny do wiązań i szarpania,
  • naturalne drewno, np. nieimpregnowane gałązki i kora dębu — mocne i wolne od toksyn (maluj tylko farbami naturalnymi),
  • drewniane żerdzie i zabawki dokładnie wyszlifowane, bez odprysków,
  • wiklinowe elementy i trzcina, które dają ciekawą, trwałą strukturę do dziobania.

Przydatny jest też jutowy sznurek — naturalny, bez powłok, choć warto kontrolować strzępienie, by zapobiec opleceniom wokół palców czy kończyn; drewniane koraliki dobieraj w odpowiednim rozmiarze do gatunku ptaka. Unikaj materiałów potencjalnie niebezpiecznych:

  • zadrukowanych gazet i błyszczącego, powlekanego papieru (zawierają tusze i powłoki),
  • drewna impregnowanego lub chemicznie malowanego oraz sklejki z formaldehydem,
  • folii i taśm z tworzyw sztucznych,
  • drobnych plastikowych elementów, nakrętek i maleńkich koralików, które grożą zadławieniem.

Kilka praktycznych zasad dotyczących montażu i rozmiarów:

  • dla średnich i dużych papug nie używaj części mniejszych niż 2–3 cm,
  • dla małych gatunków, np. papużek falistych, odpowiednie mogą być elementy 0,5–1 cm.

Usuń ostre krawędzie papieru i drewna, wyszlifuj powierzchnie i eliminuj odpryski oraz zabrudzenia. Zamiast uniwersalnych klejów wybieraj kleje przeznaczone do zabawek ptasich lub łącz mechanicznie — supły, sploty, karabińczyki. Maluj farbami naturalnymi, pozbawionymi metali ciężkich i lotnych związków organicznych. Zawsze sprawdzaj mocowania i upewniaj się, że nie ma luźnych, odczepialnych części przed oddaniem zabawki ptakowi. Łączenie materiałów daje kreatywne, bezpieczne rezultaty: połącz karton z jutowym sznurkiem, gałązkami i drewnianymi koralikami, by stworzyć zabawki do żerowania; zamiast plastikowych elementów wybieraj większe drewniane lub wiklinowe części dopasowane do siły dzioba danego gatunku. Specjaliści — ornitolodzy i weterynarze — również polecają stosowanie naturalnych surowców oraz regularne kontrole zabawek pod kątem zużycia i ewentualnych zagrożeń.

Jak bezpiecznie mocować zabawki w klatce?

Karabińczyki i metalowe łączniki ułatwiają szybką wymianę zabawek, a ich gładkie wykończenie chroni pióra ptaków przed skaleczeniem. Dla małych papug stosuj karabińczyki i sznurki o średnicy:

  • 2–4 mm,
  • dla średnich 4–6 mm,
  • a dla dużych 6–10 mm.

Liny powinny być wytrzymałe i niewłókniejące; jeśli używasz materiałów naturalnych, regularnie kontroluj je pod kątem strzępienia. Zadbaj o zabezpieczenie końcówek: syntetyczne liny zgrzewaj lub opalaj, natomiast naturalne sznurki ciasno wiąż, dodatkowo skręcając lub oplecając końcówki, by się nie rozplątały. Unikaj metalowych obrączek z ostrymi krawędziami — lepsze są elementy ze stali nierdzewnej o zaokrąglonych brzegach. Karabińczyki nie tylko ułatwiają montaż, ale też pozwalają szybko zdjąć zabawki do czyszczenia lub wymiany.

Czym karmić pisklęta papugi falistej? Poradnik żywieniowy
Dieta dla papug falistych — jak zadbać o zdrowie i kondycję pupila?

Rozmieść punkty mocowania tak, aby nie ograniczały ruchu ptaka: eliminuj luźne pętle na wysokości szyi i wszystkie pętle, w które ptak mógłby wsunąć głowę. Zachowaj co najmniej 5 cm odstępu między zabawką a żerdzią, by ptak mógł swobodnie się przemieszczać. Przy łączeniu kilku zabawek w woliery lub na placach zabaw rozłóż obciążenie na:

  • 2–3 punkty zaczepu,
  • zamiast obciążać jedno mocowanie.

Stabilność huśtawek i drewnianych żerdzi zapewnisz, stosując podwójne zawieszenie lub jeden solidny karabińczyk z amortyzacją. Huśtawka złożona z dwóch drewnianych żerdzi powinna mieć gładkie powierzchnie, a łącznik sznurkowy — dobrze zawiązany i zabezpieczony przed rozplątywaniem. Przy pracach używaj odpowiednich narzędzi do obróbki drewna i metalu, dbając, by wszystkie końcówki były zaokrąglone i gładkie.

Kontrole stanu przeprowadzaj codziennie wizualnie, a co 7 dni wykonuj dokładniejsze sprawdzenie: zwracaj uwagę na:

  • zużycie liny,
  • poluzowane supły,
  • korozję karabińczyków,
  • ostre krawędzie.

Elementy z przetarciami, pęknięciami lub odstającymi włóknami wymieniaj lub usuwaj natychmiast. Regularna wymiana zabawek podnosi poziom bezpieczeństwa i higieny. W woliery montuj ramy i stałe punkty mocowania równomiernie rozłożone — dzięki temu łatwo dodasz lub przesuniesz zabawki bez przeciążania jednej kotwy. Wszystkie metalowe części wybieraj ze stali nierdzewnej i unikaj elementów z toksycznymi powłokami.

Jak zrobić prostą huśtawkę i drabinkę dla papugi?

Jak zrobić prostą huśtawkę i drabinkę dla papugi?

Przygotuj dwie drewniane żerdzie o odpowiedniej grubości: 1–2 cm dla małych papug, 2–3 cm dla średnich i 3–4 cm dla dużych. Potrzebne materiały i narzędzia:

  • dwie żerdzie,
  • jutowy sznurek,
  • stalowy karabińczyk,
  • opcjonalnie drewniane koraliki,
  • papier ścierny,
  • wiertło 4–6 mm,
  • nóż lub nożyczki.
  1. Przygotowanie żerdzi. Wyszlifuj je dokładnie, usuwając sęki i ostre krawędzie. Zadbaj też o to, by drewno było pozbawione starych powłok lub farby.
  2. Otwory montażowe. Na obu końcach każdej żerdzi wywierć otwory ok. 1–1,5 cm od krawędzi — dopasuj średnicę otworu do grubości sznurka.
  3. Montaż huśtawki. Przewlecz jutowy sznurek przez otwory pierwszej żerdzi i zrób mocne węzły, dodatkowo zabezpieczając je opaską lub podwójnym supłem. Jeśli chcesz huśtawkę z dwiema poprzeczkami, powtórz czynność dla drugiej żerdzi. Końce sznurków połącz karabińczykiem, stosując podwójny punkt zawieszenia — to poprawi stabilność.
  4. Dodanie koralików. Nawlecz drewniane koraliki między żerdziami lub na bocznych sznurach, pamiętając, by były na tyle duże, żeby ptak nie mógł ich połknąć.
  5. Montaż drabinki. Przygotuj 6–12 drewnianych patyczków (np. patyczków do lodów) o średnicy 0,8–1,5 cm. Wywierć w każdym dwa równoległe otwory i przewlecz przez nie dwa długie kawałki jutowego sznurka. Zachowaj odstępy między szczeblami: 2–3 cm dla małych papug, 4–6 cm dla średnich i 6–8 cm dla dużych. Zawiąż mocne supły pod każdym szczeblem, aby utrzymać je w stałej pozycji.
  6. Wykończenie. Skróć i zabezpiecz końcówki sznurków, chowając luźne włókna, a krawędzie żerdzi wygładź papierem ściernym. Drabinkę przymocuj karabińczykiem — dzięki temu łatwo ją zdjąć do czyszczenia.
  7. Test obciążeniowy. Zanim oddasz zabawkę ptakowi, sprawdź jej wytrzymałość: obciąż huśtawkę wartością równą dwukrotnej wadze papugi. Upewnij się, że nie ma luzów ani przetarć liny.
  8. Bezpieczeństwo i konserwacja. Kontroluj stan co około 7 dni — wymieniaj przetarte sznurki, pęknięte żerdzie i skorodowane karabińczyki. Stosuj tylko bezpieczne materiały: naturalne drewno, jutowy sznurek i stal nierdzewną.
  9. Krótka estetyczna wskazówka: połącz drewniane elementy z naturalnymi koralikami, by uzyskać zabawkę o przyjemnej fakturze i różnorodnych bodźcach dla ptaka.

Jak zrobić zabawki do żerowania dla papug?

Zabawki do żerowania dla papug pobudzają naturalne poszukiwanie pokarmu i wydłużają czas aktywności ptaka, dlatego warto zrobić je samodzielnie z prostych materiałów. Przygotuj:

  • niezadrukowany karton,
  • jutowy sznurek 2–4 mm (najlepiej 2–3 mm),
  • niebarwiony bawełniany woreczek 7×10 cm,
  • papierowe kubeczki ø 4–6 cm,
  • naturalne szyszki,
  • drewniane patyczki o średnicy 0,8–1,5 cm,
  • 3–5 wiech prosa,
  • nożyczki,
  • wiertło 4–6 mm oraz
  • karabińczyk ze stali nierdzewnej.

Mata do żerowania powinna mieć około 20×20 cm. Pleć ją z 8–10 pasm jutowego sznurka, przewlekanych na przemian; końce zabezpiecz supłem. Ukryj między splotami 10–20 drobnych smakołyków — nasion czy kawałków suszonych owoców — by ptak musiał je wyszukać. Pudełko do żerowania zrób w rozmiarze 10×10×6 cm. Wytnij otwory: 2–3 cm dla średnich i dużych papug, 0,5–1 cm dla małych. Wypełnij pudełko pociętym papierem, trocinami i 8–12 drobnymi przysmakami. Klapki zamknij bez taśmy — najlepiej zawiąż węzeł albo użyj klipsu, żeby ptak mógł samodzielnie otwierać i zamykać.

Jakie zabawki dla papugi falistej wybrać? Poradnik dla właścicieli

Kuweta do żerowania to płaskie naczynie 15×20 cm i głębokości 2–4 cm. Włóż do niej pocięty papier, drobne kawałki drewna i kilka gałązek, nasyp 20–40 ziaren prosa oraz kilka suszonych owoców – ptak będzie grzebał i szukał smakołyków. Woreczki z ukrytymi przysmakami mają wymiary 7×10 cm; każdemu włóż 5–8 małych smakołyków i zamknij supełkiem z jutowego sznurka. Kontroluj zużycie tkaniny co 7–14 dni, by uniknąć rozdarć i niebezpiecznych luźnych nitek.

Wieża prosa to 3–5 gałązek prosa związanych do drewnianej podstawy długości 10–15 cm. Przywiąż całość do karabińczyka, używając 2–3 supłów. Chcesz utrudnić zabawę? Dodaj więcej gałązek — ptak dłużej będzie manipulował wiechami. Szyszki z przysmakami wybierz suche i naturalne; przed użyciem zamroź je przez 48 godzin lub podgrzej 30 minut w piecu w 90–100°C, by pozbyć się szkodników. Wsuwaj drobne nasiona lub kawałki suszonych owoców między łuski — nie stosuj klejów. Na jedną szyszkę wystarczy 8–12 małych porcji.

Huśtawka z kubeczkami: użyj papierowych kubeczków ø 4–6 cm, zamontuj 3–6 na jednej osi, przebij dno i przewlecz sznurek lub patyczek. W każdym kubeczku umieść 2–4 przysmaki — papuga będzie je wydobywać, bujając i manipulując pojemnikami. Kilka praktycznych wskazówek: stopniowo zwiększaj trudność — zaczynaj od większych otworów i prostych schowków, potem zmniejszaj szczeliny. Różnicuj tekstury (papier, gałązki, drewniane koraliki) i przysmaki (nasiona, kawałki suszonych owoców, proso). Przed przekazaniem zabawki zawsze sprawdź brak luźnych elementów i ostrych krawędzi. Możesz łączyć elementy — mata, woreczki i szyszki świetnie współpracują, by wydłużyć czas żerowania.

Jak zrobić tanie zabawki z rolki i kartonu?

Potnij 4–8 rolek (średnica 4–4,5 cm) na krążki i nawlecz je na jutowy sznurek o grubości 2–3 mm. Między krążkami dodaj drewniane koraliki (1–2 cm). Zawieś całość na 15–30 cm i dokładnie zabezpiecz supły.

Do jednej rolki wsyp pocięty szary papier pakowy oraz 2–3 drobne smakołyki, a końce zamknij przez wewnętrzne zagięcie lub związanie jutą; dla małych papug użyj mniejszych kawałków przysmaków.

Jaki pokarm do ręcznego karmienia papug? Składniki i porady

Wytnij z kartonu pudełko 10×10×6 cm i zrób w nim 2–3 otwory o średnicy 1–3 cm, dostosowane do wielkości ptaka. Włóż tam pocięty karton oraz 8–12 ciasno schowanych smakołyków, a klapki zamykaj supłem zamiast taśmy.

Zrób pomponik z papierowych foremek do babeczek: ułóż 6–10 foremek, naciąć brzegi co 0,5–1 cm, zwiąż środek jutą i wywijaj warstwy w różne strony. Zawieś go na 10–15 cm, co zapewni wygodę zabawy.

Wytnij z grubego kartonu 4–6 krążków szerokości 1–2 cm i nałóż je na drewno patyczek lub sznurek; od góry zabezpiecz całość stalowym karabińczykiem. Wieża o wysokości 12–20 cm tworzy trwałą strukturę do dziobania.

Zrób labirynt z rolki: przekrój ją wzdłuż, aby powstał otwór na dłoń, wsyp pocięty papier i 5–8 nasion. Przesuwana rolka w klatce pozwoli ptakowi wyciągać przysmaki przez szczeliny.

Używaj tylko niezadrukowanego papieru i unikaj powlekanych opakowań. Możesz połączyć wszystkie elementy w jedną zabawkę DIY — rolki, kartonowe krążki, foremki do babeczek i drewniane koraliki — dopasowując długość gotowej konstrukcji do klatki (20–40 cm).

Stalowy karabińczyk ułatwi szybki montaż i zdejmowanie. Materiałami do pracy są karton, papier i rolki po papierze toaletowym; wybieraj wersje niezadrukowane i niepowlekane.

Usuń luźne włókna oraz elementy mniejsze niż 2–3 mm w przypadku średnich gatunków. Kontroluj zabawkę wzrokowo co kilka dni i wymieniaj mocno nadgryzione części.

Tanie zabawki z kartonu i rolek są proste w wykonaniu, ekonomiczne i zgodne z naturalnymi potrzebami ptaków — oferują różnorodne tekstury i możliwości żerowania, co przedłuża aktywność papugi.

Jak zbudować plac zabaw dla papug?

Plac zabaw dla papug powinien składać się z 6–12 różnych elementów, które dostarczą ptakom bogactwa bodźców — wspinanie, huśtanie, żerowanie i manipulacja to podstawowe aktywności, które warto uwzględnić. Dobrze zaprojektowana instalacja łączy drewniane żerdzie, drabinki, liny, dzwoneczki, kryjówki oraz zabawki interaktywne w modułowej ramie, którą łatwo rozebrać i oczyścić.

Przykładowe rozmiary i plany:

  • Mały (1–2 małe papugi): podstawa 40×30 cm, wysokość 60–80 cm; 4–6 elementów.
  • Średni (1–2 średnie papugi lub kilka małych): podstawa 60×40 cm, wysokość 100–130 cm; 6–9 elementów.
  • Duży/woliera: podstawa ≥100×60 cm, wysokość 150–200 cm; 10–15 elementów. W wolierach stosuj grubsze profile i mocniejsze mocowania.

Materiały konstrukcyjne:

  • Rama: stal nierdzewna lub drewno liściaste bez impregnacji. Dla konstrukcji domowej profile stalowe 15–25 mm; w wolierach wybierz grubsze rury.
  • Żerdzie: 1–4 cm średnicy zależnie od gatunku — małe 1–2 cm, średnie 2–3 cm, duże 3–4 cm. Powinny być wyszlifowane, pozbawione sęków i powłok.
  • Liny: jutowe 2–6 mm dopasowane do rozmiaru ptaka; tam, gdzie potrzebna większa wytrzymałość, użyj lin syntetycznych, niewłókniejących.
  • Akcesoria: stal nierdzewna (karabińczyki, łączniki), drewniane elementy, zabawki z koralików drewnianych i dzwoneczki o zaokrąglonych krawędziach.

Konstrukcja i montaż:

  • Przewiduj 2–3 punkty zaczepu dla cięższych grup elementów, by równomiernie rozłożyć obciążenie.
  • Montuj ramę tak, żeby można było przesuwać elementy co 5–10 cm — ułatwia to rotację bez rozbierania całej konstrukcji.
  • Używaj karabińczyków ze stali nierdzewnej do szybkiej wymiany zabawek i ich zdejmowania do mycia.
  • Wszystkie wkręty i łączniki powinny być wpuszczone lub osłonięte; nie zostawiaj wystających końcówek.

Rozmieszczenie elementów i odstępy:

  • Zachowaj miejsce na rozłożenie skrzydeł: odstępy między żerdziami 5–10 cm dla małych papug, 10–20 cm dla średnich, 20–40 cm dla dużych.
  • Umieść co najmniej jedną stację żerowania (mata, pudełko lub woreczek) oraz jedną kryjówkę w zasięgu ruchu.
  • Łącz aktywności wertykalnie i horyzontalnie — np. żerdź → drabinka → huśtawka → stacja żerowania — by zachęcić ptaki do eksploracji.
  • Różnicuj faktury: gładkie żerdzie, włókniste liny, chropowate drewniane elementy i wiklinowe dodatki.

Zalecane elementy i ich liczba:

  • Drewniane żerdzie: 3–6
  • Drabinki: 1–3
  • Huśtawki: 1–2
  • Liny/plecionki: 2–4
  • Zabawki interaktywne/łamigłówki: 2–4
  • Kryjówki/drewniane akcesoria: 1–3
  • Dzwoneczki i zabawki z koralików: 2–5, zależnie od aktywności ptaka.

Testy i bezpieczeństwo:

  • Przeprowadź test obciążeniowy przy newralgicznych mocowaniach — równy dwukrotności maksymalnej wagi docelowej ptaków.
  • Kontroluj wzrokowo stan placu codziennie; wykonuj dokładniejszą inspekcję co 7 dni (lina, supły, korozja, pęknięcia).
  • Natychmiast usuwaj elementy z luźnymi włóknami, ostrymi krawędziami lub pękniętymi żerdziami.
  • Unikaj pętli o obwodzie, w które ptak mógłby włożyć głowę; eliminuj luźne nitki i małe części mniejsze niż 2–3 mm dla średnich gatunków.

Modularność i rotacja:

  • Projektuj segmenty o długości 20–40 cm, łatwe do wymiany. Rotacja elementów co 7–14 dni znacząco zwiększa zainteresowanie.
  • Łącz elementy żerowania z zabawkami interaktywnymi, aby wydłużyć czas zabawy i ćwiczeń poznawczych.

Higiena i konserwacja:

  • Umożliwiaj szybkie zdejmowanie elementów do mycia za pomocą karabińczyków lub zatrzasków.
  • Drewno czyść wilgotną ściereczką; metale dezynfekuj preparatami bez lotnych związków organicznych.
  • Wymieniaj materiały miękkie co 7–14 dni lub wcześniej, jeśli są przetarte.

Projektując plac zabaw dla papug, stawiaj na stabilność i bezpieczeństwo, jednocześnie zapewniając różnorodność bodźców dostosowaną do rozmiaru i zachowań konkretnego gatunku.

Czy niszczenie zabawek jest naturalne i potrzebne?

Dziób papugi rośnie przez całe życie, a żucie i ścieranie różnych materiałów pozwalają utrzymać go w odpowiedniej długości i formie. Potrzeba niszczenia wynika z instynktu eksploracji — ptaki badają, manipulują przedmiotami i szukają jedzenia. Gdy nie mogą realizować tych zachowań, pojawia się stres, a nawet autoagresja. Zabawki przeznaczone do rozdrabniania kierują naturalne impulsy na bezpieczne tory, zapewniając jednocześnie stymulację umysłową i ruchową.

Najlepsze są produkty z naturalnych materiałów:

  • papieru,
  • kartonu,
  • nieimpregnowanego drewna — można je intensywnie dziobać bez ryzyka zatrucia.

Aby zwiększyć zainteresowanie, łącz elementy do niszczenia z zadaniami do żerowania lub ukrytymi smakołykami. Kontroluj nowe zabawki od pierwszego kontaktu i obserwuj ptaka przez 24–48 godzin. Usuwaj ostre fragmenty i odcinaj małe części, które mogłyby zostać połknięte. Wybieraj bezpieczne materiały i unikaj:

  • powlekanych papierów,
  • tworzyw sztucznych,
  • drewna pokrytego toksycznymi farbami.

Małe zabawki do łapki, łatwe do chwytania, zaspokajają potrzebę manualnej manipulacji i mogą znacznie poprawić samopoczucie zwierzęcia. Regularnie sprawdzaj stan zabawek i szybko wymieniaj nadgryzione elementy — to zmniejsza ryzyko urazów i zatruć. Pamiętaj, że bezpieczeństwo twojej papugi powinno być zawsze priorytetem.